Urug‘ mevali daraxtlar qanday rivojlanadi?

Mevali daraxtlar hosil berishni boshlashgacha kechiradigan hayotiy davri ularning kelgusida to‘g‘ri voyaga yetib, serhosil daraxtlarga aylanishida muhim ahamiyatga ega. Bu asosan, daraxt ildiz qismining rivojlanish va umumiy strukturasining shakllanish davridir.

Ko‘chat ildizining rivojlanishida, ayniqsa, birinchi yil alohida o‘rin tutadi. Bir qator tashqi omillar ildizning o‘sishiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, uning rivojini orqaga surishi mumkin, hatto ko‘chat payvandtagi kuchli va chidamli bo‘lganida ham. Bunday tashqi omillarga kasalliklar, parazit chuvalchang (qurt-qumursqalar), yovvoyi buta va o‘simliklar bilan raqobat yuzaga kelishi, tuproq namligining keragidan past yoki yuqoriligi kabilarni misol qilish mumkin.

Dastlabki bir necha yildan keyin ba’zi bir navlar o‘zlarida tashqi omillarga chidam, immunitet hosil qilishlari ham mumkin. Ammo daraxt hajmini nazorat qiluvchi payvandtaglarda rivojlanayotgan navlar bundan mustasno. Bunday navlar kuchli tashqi bosimga chiday olmasdan rivojdan to‘xtab, nimjon va pakana (past bo‘yli) daraxtlarga aylanib qolishi mumkin.

Ekilgan yili ko‘chat bir, ikki, ba’zi xollarda hatto uch martagacha gurkirab o‘sish jarayonidan o‘tadi. Xuddi ildiz kabi, ko‘chat yuqori qismining o‘sishi ham tuproq namligi (suv), yovvoyi butalar raqobati, muhit va parvarish hamohangligi kabi omillarga bevosita bog‘liqdir. Gurkirab o‘sish bahor va yozda avj oladi. Yoz yarmidan o‘tib jarayon sekinlashadi va shoxlarda uchki kurtaklar paydo bo‘ladi. Suv yetarli emasligi ham ko‘chat gurkirab o‘sish jarayonini sekinlashtirishi mumkin.

Olma va nok daraxtlari ikkinchi yil xam gurkirab o‘sish jarayonidan o‘tadi. Vaqtida sug‘orilib, o‘gitlar bilan ta’minlanib, kerakli shart-sharoit yaratib berilgan olma daraxtla­ri bahor va yoz mavsumida rivojlanishdan to‘xtamaydi. Nok daraxtlarida esa o‘sish iyul oyi o‘rtalaridan keyin sekinlashadi. Olma va nok daraxtlarida ildiz rivoji dastlab yozning boshida va keyinroq kuzda yana bir marta avj oladi.

Ko‘chat o‘z hayotining ikkinchi yili davomida qulay shart-sharoitda yetarlicha suv va ozuqa bi­lan ta’minlab turilsa, ba’zi bir olma va nok navlarida gul kurtaklari paydo bo‘ladi. Bu kur­taklar kelgusi yil gullab, meva tugishi mumkin. Dastlabki ikkinchi va uchinchi yilgi o‘sish mav­sumida shox va novdalari to‘g‘ri rivojlangan olma hamda nok daraxtlari uchinchi yoki to‘rtinchi yildan meva berishni boshlaydi. Ba’zi bir nok navlari beshinchi yoki oltinchi yildan boshlab mevaga kirishi ham mumkin.

Olma va nok daraxtlari ikkinchi yildan gullaydigan bo‘lsa, bu gullarni uzib tashlash kerak. Chunki meva yetishtirish jarayoni ko‘chatlarning gurkirab o‘sish jarayoniga xalaqit berishi mum­kin. Ko‘chat yoshligida uning strukturasini shakllantirish eng asosiy masala xisoblanadi. Shuning uchun, daraxt ozuqasini daraxt usishi uchun sarflash lozim. Daraxtlar o‘sish surati va o‘zaro joylashuv zichligidan kelib chiqib, hatto uchinchi yili ham meva gullarini qisman yoki umuman uzib tashlashga to‘g‘ri kelishi mumkin.

 

Manba: “Mevali daraxtlarga shakl berish, kesish va payvandlash” (B.G‘ulomov, Sh.Abrorov, I.Normuratov, “Fan” nashriyoti, Toshkent – 2011) qo‘llanmasi.

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.