Bogʻlardagi bahorgi yumushlarni oʻtkazish boʻyicha tavsiyalar

Hosilli bogʻ va tokzorlarni erta bahorda (mart oyi boshlarida) oziqlantirish zarur boʻlib, bunda sof holda 120 kg/ga azotli, 90 kg/ga fosforli, 30-45 kg kaliyli oʻgʻitlarni 20-25 sm chuqurlikka solish kerak. Tuproq unumdorligi past boʻlgan bogʻlarda ekinlar hosildorligini oshirish maqsadida ushbu meʼyor 20-30 foizga oshiriladi. Mineral oʻgʻitlar organik oʻgʻitlar bilan birgalikda berilsa, samarasi ancha oshadi.

Yogʻingarchilikning kam kuzatilishi, tuproqda namlikning yetarli darajada boʻlmasligi mevali daraxtlarning yaxshi oʻsib-rivojlanishiga, mevalari toʻliq shakllanmay, mayda boʻlib qolishiga sabab boʻladi. Shu bois bahorning ilk kunlarida bogʻ-tokzorlarga albatta yaxob suvi berish zarur. Bunda bogʻlar 1500-2000 m3/ga, tokzorlar 1200-1500 m3/ga meʼyordagi suv bilan 3-4 kun davomida sugʻorilsa, tuproq obdon namlanadi. Shunda daraxtlar kurtaklarining uygʻonishi biroz kechikadi.

Koʻp yillik kuzatishlarga qaraganda, mart oyida respublikamizda qisqa muddatli sovuqlar tez-tez takrorlanib turishi daraxtlarga salbiy taʼsir etadi. Buning oldini olish maqsadida, bogʻning har bir gektar maydonida tutatish uchun goʻng, xashak va xazon aralashmasini yigʻib qoʻyish (uyumlar soni 150-200 ta) zarur. Yana bir muhim tadbir – bu sovuq kuzatilishi oldidan bogʻ qator oralaridagi sugʻorish ariqlardan suvni jildiratib oqizib qoʻyishdir. Shunday qilinsa, bogʻdagi havo harorati 2-3℃ ga koʻtarilib, daraxtlar sovuq urishidan saqlab qolinadi.

Daraxtlarning kurtaklari boʻrtish arafasida havo harorati +10℃ dan past boʻlmagan vaqtda urugʻ va danak mevali bogʻlarga 3 foizli Bordo suyuqligi (100 l suvga 3 kg mis kuporosi va shuncha soʻnmagan ohak qoʻshiladi) bilan ishlov berish ham yaxshi samara beradi.

Daraxt tanalari va shoxlarini ohak (10 l suvga 2 kg ohak va 1,5 kg tuproq aralashtiriladi) bilan oqlash ham novdalardagi kurtaklarning harakatini kechiktiradi.

Daraxtlar gullab boʻlgach Bordo suyuqligining 1 foizli (100 l suvga 1 kg mis kuporosi va shuncha soʻnmagan ohak qoʻshiladi) eritmasi purkaladi. Bundan tashqari chuqur taʼsir etuvchi fungisidlar ham yaxshi samara beradi. Bunda “Topsin-M”(1 l/ga) preparati 0,1 foizli qilib sepiladi. Shuningdek, “Bayleton” (0,2-0,3 l/ga), “Folikur” (0,25 l/ga), “Vektra” (0,3 l/ga) preparatlaridan foydalanish ham yaxshi samara beradi.

Mart oyida tokzorlarda taʼmirlash ishlari, yaʼni temir-beton ustunlarni toʻgʻrilash, simlarni tortib chiqish, ustun taglarini zichlash ishlarini yakunlash lozim.

Mart oyining ikkinchi yarmidan, ayrim hududlarda esa oyning oxiridan boshlab tok tuplarini ochib, simbagʻazlarga koʻtarib bogʻlash ishlari amalga oshiriladi.

Toklar simbagʻazlarga koʻtarib bogʻlangach, 10-20 t/ga mahalliy goʻng, sof holda 60 kg/ga azotli, 30 kg/ga kaliyli mineral oʻgʻitlar solinib, qator oralari haydalib, tup atroflari yumshatiladi.

Respublikamizda bogʻ-tokzorlar maydoni yildan-yilga ortib, har yili 5-10 ming gektar maydonda yangi intensiv bogʻ va tokzorlar tashkil etilmoqda. Yangi bogʻ-tokzorlar barpo qilishda xatolikka yoʻl qoʻymaslik zarur.

Mevali daraxtlarning koʻchatlari uch xil payvandtaglarda, yaʼni pakana payvandtag (past boʻyli), oʻrta oʻsuvchi payvandtag va kuchli oʻsuvchi payvandtaglarda koʻpaytiriladi.

Yangi bogʻlar barpo qilishda bogʻ atrofini ihotalashtirish, nihollarni shamollardan himoyalash imkonini beradi. Buning uchun terak, oʻrik, jiyda yoki yongʻoq kabi daraxt koʻchatlarini ekish kerak.

Yangi bogʻ barpo etish uchun tanlangan maydon erta bahorda (mart oyi boshida) koʻchat ekilishidan oldin tekislanib, 35-40 sm chuqurlikda plantaj soʻqa yordamida haydaladi, tuproq yetilishi bilan chizellanadi hamda ketma-ket mola qilinib, koʻchat ekish uchun reja tortiladi.

Reja tortishda ekiladigan koʻchat turlariga qarab, pakana payvandtagga ulangan olma koʻchatlari 3,5×2,5 m, oʻrta oʻsuvchi 3,5×3 m, nok koʻchatlari uchun 3,5×2 m, oʻrta oʻsuvchi 3,5×2,5 m, MM-106 payvandtagga ulangan oʻrta oʻsuvchi koʻchatlarda olma naviga qarab, 5×3 m, 5×4 m, nok uchun 5×3 m, 5×4 m sxemalari tavsiya etiladi.

Kuchli oʻsuvchi mevali daraxtlarning koʻchatlarini quyidagi sxemalarda ekish tavsiya etiladi: olma 8×7 m, 8×6 m, nok 8×5 m, behi 6×4 m, 5×4 m, oʻrik 8×7 m, 8×6 m, gilos 8×7 m, 8×6 m, olxoʻri 6×5 m, 6×4 m, shaftoli 6×4 m, 5×4 m, yongʻoq 8×8 m, 8×7 m, bodom 6×5 m, 6×4 m, xurmo 6×6 m, 6×5 m, olcha 6×4 m, qoragʻat (smorodina) 3×1,5 m, 3×1 m, malina 2,5×1 m, 2,5×0,5 m, tok koʻchatlari 3×2,5 m, 3×2 m.

Yangi koʻchat ekiladigan maydonlarda reja qoziqlari oʻrnatilgach, unga nazorat qoziqlari oʻrnatilib, koʻchat ekiladigan chuqurlar kovlanadi. Chuqurlar KYa-100 maxsus agregatida yoki qoʻlda 60x60x60 sm hajmda kovlanadi.

Chuqurlarni kovlashda avval tuproqning yuza 20-25 sm qismi bir tomonga, chuqurning tagidagi qismi ikkinchi tomonga olib qoʻyiladi. Chuqurga koʻchat ekishdan oldin 350-400 g fosforli, 30-40 g kaliyli oʻgʻitlar hamda 8-10 kg chirigan goʻng tuproq bilan aralashtirib solinib, keyin koʻchat ekiladi.

Yangi ekiladigan koʻchatlarni ekish uchun koʻchatzordan ekish maydoniga olib borishda koʻchatlarni ildiz qismi shamollamasligi uchun ularni poxol, brezent yoki polietilen plyonka bilan yopib qoʻyiladi.

Koʻchatlarni ekishdan oldin maydon oldida katta chuqurda atalasimon loy tayyorlanib, unga 8:1, 10:1 miqdorida molning suyuq shatmogʻi qoʻshiladi. Shatmoqqa koʻchatlarning ildizi birma-bir yaxshilab botirib olinadi. Shunda ekilgan koʻchatlarni tezlik bilan sugʻorishning imkoni boʻlmagan jarayonda ijobiy taʼsiri katta boʻladi.

Koʻchatlar ekilib boʻlingach, darhol sugʻorish ariqlari ochilib, koʻchatlar sugʻoriladi.

Tok koʻchatlari ham xuddi shu usulda ekiladi. Bunda ekilgan koʻchatlarning 4-5 ta kurtagi qoldirilib, qolgan qismi kesib tashlanadi. Koʻchatlar sifatli qilib ekilsa, ular yaxshi oʻsib-rivojlanib, koʻp yillar davomida moʻl va sifatli hosil beradi.

R.Abdullaev

Manba: agro.uz sayti.

 569 marta ko‘rilgan,  2 marta bugun ko‘rildi

1 ta mulohaza

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Ushbu sayt spamga qarshi kurashda Akismet’dan foydalanadi. Qoldirgan izohlaringiz qanday qayta ishlanishi bilmoqchi boʻlsangiz, shu havola orqali sahifaga oʻting.