Bogʻ yaratishda nimalarga eʼtibor berish kerak?

Meva bogʻining hosildorligi, uzoq yashashi va serdaromad boʻlishi uning qanchalik toʻgʻri barpo qilinganligiga hamda qarovga bogʻliq. Meva daraxtlari asosan koʻp yillik boʻlganligi uchun bogʻ barpo qilishda yoʻl qoʻyilgan xato u hosilga kirgandan soʻng sezilishi va bu xatoni tuzatish qiyin kechishi yoki umuman tuzatib boʻlmasligi mumkin.
Katta yoshdagi daraxtlarni koʻchirib oʻtkazish qiyin boʻladi yoki butunlay kesib tashlab boshqatdan ekish kerak boʻlib qoladi. Shuning uchun bogʻ tashkil qilishdan oldin oʻsha yerning tuproq tarkibi, shart-sharoiti, iqlimi oʻrganilib, qaysi meva turlari mos kelishi, qaysi mevalardan moʻl hosil olish mumkinligi oʻrganib chiqiladi.
Bogʻ barpo qilinadigan joy notoʻgʻri tanlanganda bogʻ erta qariydi, daraxtlar tez izdan chiqadi, ularning hosil berish davri qisqaradi, hosili kamayadi va meva sifati pasayadi. Bundan tashqari koʻchat ekish texnikasiga eʼtibor berish, qaysi meva turlarini, qancha oraliqda ekish kerakligini bilish ham juda muhim ahamiyatga ega.
Bogʻ barpo qilinadigan maydonning tuproq-iqlim sharoiti meva ekinlari uchun qulay boʻlishi juda muhim. Ayniqsa harorat omili hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan, meva ekinlarining issiqsevar turlari va erta gullaydigan navlari qishki sovuq boʻladigan va bahorda qishki sovuq boʻlib turadigan hududlarga ekish yaramaydi. Bunday joylarga sovuqqa chidamli, kech gullaydigan urugʻli meva turlarini ekkan maʼqulroq.
Atrofi berk vodiylar, pastliklar va chuqurliklarda qish va bahorda koʻpincha sovuq havo toʻplanib qoladi. Shuning uchun bunday yerlarga faqat sovuqqa chidamli va kech gullaydigan meva daraxtlarini oʻtqazish mumkin. Koʻpchilik meva ekinlari turlari haydalma qavati oʻrtacha va yengil qumoq tuproq boʻlgan madaniylashgan boʻz tuproqlarda eng yaxshi hosil beradi. Bogʻ barpo qilishda daraxtlar yaxshi oʻsishi va moʻl hosil berishi uchun oziq moddalarga boy, chuqur boʻz tuproqli, oʻtloq shoʻrlanmagan yerlarni tanlash maqsadga muvofiqdir.
Sizot suvlar yerning yuza qismida joylashgan yerlar mevali daraxtlar uchun, ayniqsa chuqur ildiz otadigan daraxtlar uchun noqulay hisoblanadi. Bunday tuproqlarda daraxtlar dastlab yaxshi oʻsadi, lekin keyinchalik daraxtning ildizi sizot suvga yetib borgach daraxtning oʻsishi sekinlashadi va daraxt asta-sekin quriy boshlaydi. Sizot suvlari yer sathiga yaqin joylashgan yerlarda zovurlar qazilib sizot suv sathi pasaygandan keyingina bogʻ tashkil qilish mumkin. bunday joylarga ildiz tizimi yuza joylashgan past boʻyli payvandtaglardagi olxoʻri, olma va nok kabi kuzda barvaqt oʻsishdan qoladigan navlar oʻtqaziladi. Shagʻal toshli qatlami yuza joylashgan yerlarda esa (Fargʻona vodiysi va boshqa joylarda) oʻrik va qisman shaftoli yaxshi oʻsishi mumkin.
Tuprogʻi shoʻrlangan hududlar uchun nisbatan shoʻrga chidamli tur va navlarni tanlab oʻtqazish tavsiya etiladi. Bu masalani hal qilishda payvandtag katta ahamiyatga ega.
Masalan, Turkman olmasiga payvand qilingan olma navlari, Xorazm noki va oʻrigiga payvand qilingan nok hamda oʻrik navlari boshqa payvandtaglarga qaraganda tuproqdagi zararli tuzlarga nisbatan ancha chidamliroq boʻladi. Janubiy viloyatlarda (Surxondaryo), Fargʻona vodiysida vegetatsiya davri uzoq va issiq boʻlgani tufayli anjir, anor, unabi kabi subtropik oʻsimliklar yaxshi oʻsadi va moʻl hosil beradi. Togʻoldi va togʻli hududlarda yongʻoq, bodom, oʻrik, nok kabi mevalar katta maydonlarga ekiladi. Bu yerda daraxtlar yogʻingarchilik kam boʻlsa ham oʻsaveradi. Bahorda kamdan-kam hollardagina sovuq urishi mumkin.
Umuman bogʻ barpo qilishda har yili hosil beradigan, serhosil, mevalari yuqori sifatli, imkoni boricha tez hosilga kiradigan meva navlarini tanlash lozim. Navlar esa ularning hosilini birin-ketin yigʻishtirib olinadigan qilib, yaʼni birinchi ertapishar, keyin oʻrtapishar, soʻngra kechpishar navlar oʻtqazilsa, bogʻ yeriga ishlov berishda, daraxtlarni butashda, zararkunandalarga qarshi kurashda hamda hosilni yigʻib olishda qulaylik tugʻdiradi.

Yakubov Odiljon tayyorladi

 227 marta ko‘rilgan,  3 marta bugun ko‘rildi

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Ushbu sayt spamga qarshi kurashda Akismet’dan foydalanadi. Qoldirgan izohlaringiz qanday qayta ishlanishi bilmoqchi boʻlsangiz, shu havola orqali sahifaga oʻting.