To‘qsonbosti ekinlari qachon ekiladi?

Yerdan unumli va oqilona foydalanish dehqonchilikda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘z ishining hadisini olgan dehqon borki, albatta, bu jihatning samarasini yaxshi biladi. Yerni bo‘sh qoldirmaslik, mavsumiy, iqlim sharoitiga mos ekinlarni ekib, takroriy hosil olish harakatida bo‘ladi.

Dalalarda asosiy va takroriy ekinlar hosili yig‘ib-terib olinayotgan bir paytda omilkor bobodehqonlarimiz uchun to‘qsonbosti ekinlar ekish taraddudi boshlangani ham bejiz emas. Chunki sovuqqa chidamli bo‘lgan sabzi, piyoz, sarimsoqpiyoz, osh lavlagi kabi sabzavotlarni, kashnich, petrushka, selderey, salat bargi kabi ko‘katlarni to‘qsonbosti mavsumida ekib yetishtirish, ulardan yaxshigina daromad olish mumkin. Qish va bahor oylarida bu mahsulotlarning bozori chaqqon, xaridori ko‘p bo‘lishi esa dehqonning ishiga yanada rag‘bat bag‘ishlaydi.

– Xalqimizning “To‘qsonda sug‘orsang, to‘qson botmon hosil olasan”, degan naqli zamirida katta ma’no bor, – deydi Chiroqchi tumanilik tajribali dehqon Ergash Mahmudov. – To‘qson deganda qishning to‘qson kuni nazarda tutiladi. Kuz faslida ekib, ko‘kartirib olingan sabzavot yoki ko‘katlar qor ostida qolib, yaxshi kuch to‘playdi, o‘sishga tayyorlanib oladi. Erta bahorda ekilgan ko‘kat yoki sabzavot unib chiqib, rivojlanaman deguniga qadar, to‘qsonbosti usulida ekilgan ekin hosilga kiradi. Masalan, bu usulda ekilgan sabzi erta bahorda ekilganiga qaraganda kamida bir oy avval pishib yetiladi. Bu paytda mahsulot bozorda ancha talabgir bo‘lishi sir emas. Qolaversa, qish bo‘yi yetarli kuch to‘plagani bois bahorgi sabziga qaraganda unumdorligi yaxshi bo‘ladi. Shu bois oilamiz bilan har yili kamida besh-olti sotix yerda sabzini to‘qsonbosti usulida parvarishlaymiz. Qilgan mehnatimizga yarasha daromad olamiz.

 

Dehqonning aytishicha, to‘qsonbosti usulida sabzini noyabr oxiri va dekabr oyining dastlabki kunlarida ekish – eng maqbul muddat. Buning uchun avvalo yer yaxshilab tekislanib, ekishga tayyorlanadi. Shundan so‘ng, 10 sotix yerga 500-600 gramm urug‘ sepiladi. Sabzini parvarishlash jarayonidagi eng muhim jihatlardan biri urug‘ni bir tekisda undirib olishdir. Ekin unib chiqqanidan so‘ng barcha agrotexnik tadbirlar o‘z vaqtida amalga oshirib borilsa, yuqori hosil olish mumkin.

Yana ayrim ekinlar borki, ularni biroz ertachiroq ekish, qish kelguniga qadar to‘la rivojlanib olishiga sharoit yaratish yuqori samara beradi. Masalan, sarimsoqpiyoz ana shunday o‘simliklar sirasiga kiradi. Avgust oyining oxiri, sentabrning boshi bilan ekib bo‘lingan sarimsoqpiyozlardan kelgusi yil yuqori hosil olish mumkin. Shu boisdan ham marrani baland olib, harakatni erta boshlagan dehqonlarimiz allaqachon bu sabzavotni ekib, undirib ham bo‘lishgan.

– Faoliyatimiz aslida bog‘dorchilikka ixtisoslashgan, – deydi Koson tumanidagi “Sa’dulla Jumayev” dehqon xo‘jaligi ish yurituvchisi Shuhrat Jumayev. – 1,5 gektar maydonda o‘rikzor tashkil etganmiz. Shu bilan birgalikda, bog‘ oralariga asosiy ekinning rivoji uchun xalaqit qilmaydigan bir qancha ekinlarni ekib, yaxshi hosil olayapmiz. Hozir bog‘ orasidagi 20 sotix maydonni ismaloq ekish uchun tayyorlab qo‘ydik. Bu ko‘kat turi noyabr oyi oxiri, dekabr oyi boshlarida ekiladi. 50 sotix yerga ekilgan sarimsoqpiyoz esa allaqachon unib chiqdi. Biz uni sentabr oyi boshida yerga qadagandik.

Ta’kidlab o‘tish joiz, qish oxirlab, bahor bo‘y ko‘rsata boshlagan vaqtlarni xalqimiz “Yo‘g‘on cho‘zilib, ingichka uziladigan palla” deya ta’riflaydi. Chindan ham bu paytda bozorlarimizda meva-sabzavot mahsulotlari ancha tortilib qoladi. Odam organizmida esa ayni shu pallada vitaminga boy, ekologik toza sabzavot va ko‘katlarga ehtiyoj oshadi. Shu palla bunday mahsulotlarning bozori chaqqon bo‘ladi. Zero, so‘nggi vaqtlarda mamlakatimizda to‘qsonbosti usulining ancha ommalashib borayotgani ham dehqonlarimizning yerdan unumli foydalanib, salmoqli daromad olishga bo‘lgan sa’y-harakatlari samarasidir. Natija esa qish va bahor oylarida ham bozorlarimiz to‘kin-sochin bo‘layotganida namoyon bo‘lmoqda.

Misol uchun, joriy yilning yanvar-mart oylarida viloyatimizda barcha toifadagi xo‘jaliklar tomonidan 3 ming 96 tonna sabzavot yetishtirilgan. Agar 2016-yilning xuddi shu davriga qiyoslaydigan bo‘lsak, yetishtirilgan mahsulot hajmi 17,1 foizga oshganini ko‘rish mumkin. Bu gal esa hosil yanada yuqori bo‘lishi kutilmoqda. Chunki o‘tgan yili viloyatimizda 27 ming gektar maydonda (shundan 16 ming gektar ochiq maydonda, 11 ming gektar bog‘-tok qator oralariga) to‘qsonbosti ekinlar ekilgan bo‘lsa, joriy yilda 33 ming 494 gektar maydonda shu turdagi mahsulotlar yetishtiriladi. Bu Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 21-avgustdagi “2018-yil hosili uchun avgust piyozi va sarimsoqpiyoz hamda to‘qsonbosti usulida sabzavot ekinlarini joylashtirish, ekish uchun talab etiladigan moddiy-texnika resurslarini o‘z muddatida yetkazib berish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida belgilab berilgan. Qarorga asosan, viloyatimizda 17 ming gektar ochiq maydonga va 16 ming 494 gektar bog‘-tokzor oralariga avgust-sentabr oylarida piyoz va sarimsoqpiyoz ekinlari hamda noyabr-dekabr oylarida sabzavot ekinlarining eksportbop va yuqori hosilli navlari to‘qsonbosti usulida ekiladi.

– Prezidentimizning mazkur qarori ijrosi yuzasidan viloyatimizda amalga oshiriladigan chora-tadbirlar rejasi belgilab olingan, – deydi viloyat qishloq va suv xo‘jaligi boshqarmasi bosh mutaxassisi Sherali Mirzayev. – Jumladan, yerlarni tayyorlash, urug‘lik, mineral o‘g‘it va yonilg‘i-moylash mahsulotlarini yetkazib berish bo‘yicha belgilangan tartibda ishlar amalga oshirilmoqda. Ayni vaqtga qadar 1574 gektar maydonga piyoz ekib bo‘lindi. Shuningdek, yana 515 gektar yerga sarimsoqpiyoz ekish ishlari yakunlanmoqda. Shu bilan bir qatorda to‘qsonbosti usulida ekin ekiladigan yer maydonlari aniq rejalashtirilib, ekishga tayyorlanmoqda.

Xulosa o‘rnida aytish joizki, bugungi kunda dunyoning juda ko‘p davlatlarida oziq-ovqat taqchilligi sezilmoqda. Sayyoramizda aholi sonining o‘sishi, ayrim mintaqalarda qurg‘oqchilik va suv toshqinlari yuz berishi qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan talabning keskin ortishiga olib kelmoqda. Ana shunday sharoitda bozorlarimizning to‘kin-sochinligini ta’minlash, aholining qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirish, qolaversa, eksport hajmini ko‘paytirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. To‘qsonbosti ekinlarning o‘z vaqtida, sifatli ekib parvarishlanishi esa aholining erta bahorda oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabini to‘la qondirishda, bozorlarda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxlari barqarorligini ta’minlashda ustuvor ahamiyatga ega.

 

Manba: qashqadaryogz.uz sayti

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.