Makkajoʻxori kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari

Makkajoʻxori kasalliklari bular – zamburugʻ, bakteriya va viruslar vujudga keltiradigan kasalliklardir. Ularning 70 dan ortiq turi maʼlum. Koʻp tarqalganlari: urugʻ va maysalarning mogʻorlashi. Uni zamburugʻlar paydo qiladi. Kasallangan urugʻ sirtida koʻkimtir, kulrang yoki boshqa tusdagi gʻubor boʻladi, bunday urugʻ unib chiqmaydi. Urugʻ kamroq kasallangan boʻlsa, ekkanda maysa chiqadi, lekin yer osti qismi zararlangan boʻladi, 4–5 ta barg chiqarguncha oʻsib, keyin oʻsishdan toʻxtaydi.

Yoki bunday qurib qolishga yana bir sabab, oʻsimlik ildiziga tushadigan qurtdir. Yaʼni oʻsimlik unib chiqganidan soʻng qurt uning ildizini yeb bitiradi va keyingi oʻsimlik ildiziga oʻtadi. Buni oldini olish uchun ekishdan oldin yerga kamroq miqdorda oʻgʻit (machovina) solish kerak. Bu oʻgʻit bilan oʻsimlik qurtlardan himoya qilinishi bilan birga dastlabki ozuqa bilan taʼminlanadi va tez oʻsib-rivojlanadi. Agar bu ishlar qilinmagan boʻlsa oʻsimlik unib chiqqanidan soʻng, 3-4 barg boʻlishi bilanoq yosh maysalar preparatlar bilan dorilanadi.

Pufaksimon qorakuya. Zamburugʻ havo orqali yuqib, makkajoʻxori soʻtasi, popugi, poyasi, bargi va baʼzan ildizi boʻgʻzini zararlaydi. Kasallangan organlarda oqimtir dogʻ hosil boʻlib, turli kattalikdagi pufakka aylanadi. Oʻsimlik yaxshi rivojlanmaydi.

Changsimon qorakuya. Zamburugʻ oʻsimlik poyasi oʻsib, gullash davrida soʻtasi va popugini zararlaydi. Kasallangan soʻtada shish paydo boʻlib, bu shish oldin oq yoki pushti parda bilan qoplanadi, ichi esa toʻq jigarrang va qora chang massaga aylanadi. Oʻsimlik oʻsishdan toʻxtaydi, shoxlab ketadi, barglari kengayadi, hosil tugmaydi.

Gelmintosporioz. Barg, barg qoʻltigʻi, don qobigʻi, baʼzan soʻtalar zararlanadi. Kasallangan organlarda jigarrang hoshiyali malla, yirik, choʻziq dogʻlar hosil boʻladi. Ular bir-biri bilan qoʻshilib, yiriklashadi, kasallangan toʻqimalar quriydi, koʻk poya va don hosili kamayib ketadi.

Bakterial soʻlish. Oʻsimlikning pastki barglarida och yashil chiziq dogʻlar hosil boʻlib, dogʻlar keyinchalik sargʻayadi, asta-sekin butun barg boʻylab uzun yoʻllar hosil boʻladi, soʻngra barglardan poyalarga va yuqorigi barglarga oʻtadi, oʻsimlik soʻliydi.

Soʻta bakteriozi. Zararlangan donlarda, ayniqsa, soʻtaning yuqori qismida dumaloq, yarasimon dogʻ paydo boʻladi.

Bunday kasalliklar bilan kasallangan maydonlardan olingan donlardan urugʻlik sifatida foydalanib boʻlmaydi. Chunki chunki keyingi yili ham bu kasalliklar urugʻlik bilan yana tarqalishi mumkin.

Makkajoʻxori kasalliklariga qarshi kurash uchun: almashlab ekishni joriy qilish; oʻsimlik qoldiqlarini yoʻqotish; yerni kuzda shudgorlash, urugʻni ekishgacha dorilash, urugʻlikni sogʻlom poyalarda pishib-yetilgan soʻtalardan olish, kasallikka chidamli navlarni ekish, zararkunanda, hasharotlarga qarshi vaqtida kurashish va shu kabilar.

 

“Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasi” asosida Odiljon Yakubov tayyorladi.

Izoh:

 473 marta ko‘rilgan,  2 marta bugun ko‘rildi

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Ushbu sayt spamga qarshi kurashda Akismet’dan foydalanadi. Qoldirgan izohlaringiz qanday qayta ishlanishi bilmoqchi boʻlsangiz, shu havola orqali sahifaga oʻting.