Ertagi ekinlarni ekish va parvarishlash bo‘yicha tavsiyalar

Ertagi sabzavotlarning bir qismini dastlabki o‘suv davrida shaffof plyonka ostida parvarishlash nihollarning barvaqt paydo bo‘lishi va hosili oddiy usulga nisbatan kamida 15-20 kun barvaqt pishib yetilishini ta’minlaydi. Shu bilan birga, plyonkadan foydalanilganda kechikib ekilgan sabzavotlarning rivojini jadallashtirishga imkon beradi.

Ko‘chati orqali ko‘p yetishtiriladigan issiqsevar sabzavotlardan pomidor, shirin qalampir, baqlajon ekinlarini ko‘chat qilish ishlari ko‘chatxonalarda davom ettiriladi. Nihollar 2-3 barg chiqarganda orasi 5×6 sm qilib ko‘chirib o‘tqaziladi. Ko‘chirib o‘tqazilgan ko‘chatlar 10-12 kundan so‘ng birinchi oziqlantiriladi. Bunda 10 l suvda 5 g ammoniy sulfat yoki karbamid, 40 g superfosfat yoki ammofos va 10 g kaliy o‘g‘itlari eritilib, barg ustidan beriladi. 6-7 kundan keyin ikkinchi marotaba yuqoridagi miqdor ikki marotaba ko‘paytirib oziqlantiriladi. Uchinchi oziqlantirish ko‘chatlarni ochiq dalaga ekishdan 4-5 kun oldin amalga oshiriladi.

Ko‘chatlarni parvarishlashda ko‘chatxona harorati va tuproq namligiga katta e’tibor qaratish lozim. Ko‘chatxonada havo harorati yuqori bo‘lsa tuproqdagi namlik tez bug‘lanib ketishi mumkin.

Mamlakatimizning markaziy mintaqasida joylashgan viloyatlardagi sabzavotchilik xo‘jaliklarida ertagi ekinlarni ekish 20-fevraldan 20-martgacha, janubiy mintaqalarda bu muddatdan 15-20 kun ilgariroq, shimoliy mintaqalarda esa 15-25 kun keyinroq, amala oshiriladi. Bu muddatda karam ko‘chatlari, piyoz, sabzi, redis, ko‘kat sabzavotlar (ukrop, kashnich, petrushka, salat) urug‘lari hamda urug‘lik kartoshka tuganaklari ekiladi. Plyonka ostiga urug‘ ekish va ko‘chat o‘tqazish ochiq yerdagiga nisbatan ancha ertaroq boshlanadi. Pomidor, shirin qalampir va baqlajon singari issiqsevar o‘simlik ko‘chatlari martning 2-yarmidan ekila boshlanadi.

Ertagi karam ko‘chatlari respublikamizning markaziy mintaqalarida 10-martgacha, shimoliy mintaqalarida 30-martgacha ekiladi. Dalaga ekish uchun 40-45 kunlik, barglari to‘q yashil, ildizlari durkun rivojlangan, sog‘lom ko‘chatlar tanlab olinib, 70×25 (30) sm sxemada ekiladi. Ko‘chatlar ekib bo‘lgandan so‘ng tuproq namligiga e’tibor qaratish, talab etilsa sug‘orish lozim. Oradan 2-3 kun o‘tgach egatlar ko‘zdan kechirilib, nobud bo‘lgan yoki qurib qolish ehtimoli bo‘lgan joylarga qaytadan ko‘chat ekiladi. Egatlarning oralarini KRN-2,8A rusumli kultivator bilan 15-16 sm chuqurlikda kultivasiya qilinib, o‘simliklar atrofi yumshatiladi, ma’danli o‘g‘itlar bilan oziqlantiriladi va sug‘oriladi.

Ertagi piyoz 2-3 marta, dastlab o‘simliklarning bo‘yi 6-8 sm ga yetganda, ikkinchi marta bog‘lab chiqariladigan tovar holiga kelganda o‘toq va yagana qilinadi. Qator oralarini yumshatish va begona o‘tlarni yo‘qotish maqsadida KRN-2,8A rusumli kultivator bilan 15-16 sm chuqurlikda ishlov beriladi.

Bahorgi sabzi urug‘i respublikamizning janubiy viloyatlarida 15-28 fevral, markaziy mintaqada joylashgan viloyatlarda 1-15 mart, shimoliy mintaqlarida 15-30 martda sepiladi. Urug‘ sarfi gektariga 3-5 kg. Parvarishlash jarayonidagi eng muhim masalalardan biri bu – nihollarni bir tekis undirib olish hisoblanadi. Namlik maromida bo‘lganda nihollar 10-12 kunda unib chiqadi.

Nihollar unib chiqishi bilan darhol begona o‘tlarni o‘tash va yaganalashga kirishish lozim. Sabzi ikki marta o‘taladi: dastlabkisi sabzi bitta chinbarg chiqarganda, keyingisi esa 3-4 barg chiqarganda. Har o‘toq davomida yagana ham qilib boriladi. Begona o‘tlarni yo‘qotish uchun gerbisidlardan foydalanish qo‘l keladi. Ko‘p yillik boshoqli begona o‘tlarga qarshi 10,5 foizli “Zellik Super” 1 l/ga me’yorda sepiladi. Bir yillik begona o‘tlarga qarshi esa urug‘ ekishdan oldin 50 foizli “Gezagard” – 2-3 kg/ga, 20 foizli “Nabu” – 1,5 kg/ga me’yorda begona o‘tlar 1-2 ta chinbarg chiqarganda, 12,5 foizli “Fyuzilad Super” preparati 1-2 kg/ga hisobida begona o‘tlar 2-4 ta chinbarg chiqargan vaqtida purkash yaxshi samara beradi.

Pomidor, shirin qalampir va baqlajonni urug‘idan yetishtirish uchun urug‘larini ochiq maydonlarga ekish ishlari ob-havo sharoitiga qarab mart oyining 3-o‘n kunligida amalga oshiriladi. Buning uchun maydonlarni tayyorlash ishlari o‘ta sifatli bajarilishi lozim. Kuz oylarida 30-40 sm chuqurlikda shudgor qilingan maydonlar mart oyida ikki marta chizellanadi va molalanadi. Shundan so‘ng 70 sm oralig‘ida KRN-2.8A, KON-2.8 yoki KRO-4 rusumli kultivatorlar yordamida egat olinadi.

Egat olingandan so‘ng uning ustiga chirindi va fosfor-kaliy o‘g‘itlari aralashmasi lenta usulida to‘shab chiqiladi. Bu aralashma egat to‘g‘rilanganda tuproq bilan qorishib ketadi. Egatlar eni 50 sm kenglikdagi qora polietilen plyonka bilan mulchalanadi. Plyonkaning har ikki tarafidan 10 sm qismi tuproq bilan yopiladi. Plyonkani egat yuzasidagi ochiq qismini simmetriyasidan har 25-30 sm oraliqda 2-2,5 sm kenglikda teshilib 1,5-2 sm chuqurlikda pomidor, shirin qalampir va baqlajon urug‘lari ekiladi. Qora plyonka ostiga ekilgan urug‘lar erta va to‘liq unib chiqadi. Plyonka ostida bir yillik begona o‘tlarning unib chiqishi va o‘sib-rivojlanishi to‘xtaydi, tuproq yumshoq va nam holda saqlanadi. Ushbu usul qo‘llanilganda o‘simliklarning ildiz qismi baquvvat bo‘lib rivojlanadi, tuproqning chuqurroq qatlamigacha o‘sib borishi ta’minlanadi.

Ertagi kartoshka ekish ishlari respublikamizning markaziy, shimoliy va qisman janubiy mintaqalarida olib boriladi.

Erta bahorda kartoshka ekishning eng maqbul muddati: Toshkent, Samarqand, Jizzax, Sirdaryo, Buxoro, Navoiy va Farg‘ona vodiysi viloyatlari uchun 10-martgacha; Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlari uchun 1-martgacha; Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyati uchun esa 20-martgacha hisoblanadi. Ekish sxemasi 70×25-30 yoki 90×25 sm, ekish chuqurligi 7-9 sm ni tashkil etishi lozim.

Erta bahorda ekish uchun kartoshkaning ertapishar “Agave”, “Sante”, “Granola”, “Zarafshon”, “Red Skarlet”, o‘rta ertapishar “Alvara”, “Arinda”, “Beluga”, “Viktoriya”, “Draga”, “Kondor”, “Karlena”, “Latona”, “Marfona”, “Pikasso” va boshqa navlari tavsiya etiladi.

Ertagi kartoshkadan o‘rtacha 20 t hosil olish uchun 25-30 t mahalliy go‘ng, 200 kg azot, 170 kg fosfor, 100 kg kaliy o‘g‘iti sof holda solinadi. Bunda organik o‘g‘itning hammasi va fosforli, kaliyli o‘g‘itlarning 70 foizi haydovda berish va fosfor va kaliy o‘g‘itlarining qolgan qismi hamda azotning 50 foizi kartoshka unib chiqqandan so‘ng birinchi ishlovda, azotning qolgan qismi gullashdan oldin beriladi.

O‘suv davrida sizot suvlari chuqur joylashgan yerlarda 7-8 marta sug‘oriladi. Sug‘orish har haftada 1 marta, hosil tuganaklari paydo bo‘lishi bilan 5-6 kunda gektariga 400-500 m3 hisobida amalga oshiriladi. Har ikki sug‘orish oralig‘ida qator oralari 10-12 sm chuqurlikda yumshatiladi. Bu tadbir KRN-2,8A, KON-2,8A, KXO-4 rusumli kultivator bilan kartoshka shonalaguncha amalga oshiriladi.

Ertagi muddatda barvaqt ekilib, o‘suv davridagi barcha agrotexnika tadbirlari o‘z vaqtida amalga oshirilgan maydonlardagi kartoshka hosili ham erta yetilib, yig‘ishtirib olinadi. Ushbu maydonlarni o‘z vaqtida qayta ekishga tayyorlab, takroriy sabzavot ekinlarini qulay muddatlarda ekib, ulardan mo‘l hosil yetishtirishga erishiladi.

 R.Hakimov, F.Rasulov

Manba: agro.uz sayti.

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.