Nok necha yilda hosilga kiradi?

Nok – raʼnoguldoshlar oilasiga mansub barg toʻkuvchi daraxtlar yoki butalar turkumiga kiruvchi mevali daraxt. Yevrosiyoning moʻtadil va subtropik mintaqalari (Sharqiy va Kichik Osiyo, Kavkaz, Janubiy Yevropa) da 60 ga yaqin turi uchraydi.

Oʻrta Osiyo, Rossiyaning janubi, Uzoq Sharq, Ukraina, Belorussiya, Boltiqboʻyi, Moldaviyada 40 ga yaqin turi oʻsadi. Nok qadimiy madaniy oʻsimlik. Dastlab Eron va Armanistonda madaniylashtirilgan degan taxminlar bor. Yevropa mamlakatlari, Amerikaning moʻtadil iqlimli hududlari (ayniqsa, AQSH) da, Afrika, Avstraliya, Janubiy, Sharqiy Osiyoda koʻp ekiladi. Dunyo boʻyicha urugʻli mevalilar ichida (ekilgan maydoni jihatidan olmadan keyin) 2-oʻrinda turadi.

Xitoy, Italiya, AQSH, Ispaniya, Turkiyada nokzorlar koʻp. Nokning madaniy navlari oddiy nok yoki oʻrmon noki, qor nok, Buasye noki, Korjinskiy noki, qumokdi yoki kechki nok ussuriya noki va boshqa turlarga mansub. Nokning oddiy yoki oʻrmon nok turi keng tarqalgan. Oʻzbekistonda Korjinskiy noki murut, olmurut, turkman noki togʻ yon bagʻirlarida yovvoyi holda oʻsadi.

Nok daraxti 50-300 yilgacha yashaydi, boʻyi 15-20 m ga yetadi, shox-shabbasi ixcham, piramida shaklida. Nok yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka va sovuqqa oʻrtacha chidamli. Nok qumli, shoʻrlangan yerlardan boshqa hamma joyda yaxshi oʻsadi. Ildizi kam tarmoqli oʻq ildiz, asosiy qismi tuproqning 20-80 sm qatlamida joylashadi. Barglari tuxumsimon, tuksiz, yashil, yaltiroq, cheti arra tishli. Gullari oq, baʼzan pushti yoki qizil. Mevasi turli shaklda, vazni 25-300 g, baʼzan 500-700 g, rangi sariq, yashil, pushti, zargʻaldoq va boshqalar.

Mevasi yangiligida yeyiladi, qoqi, jem, kompot, murabbo qilinadi. Tarkibida oʻrtacha 80% suv, 10,4% kand, 0,3% organik kislotalar, 0,03% oshlovchi moddalar, 2,6% kletchatka, 0,4% azotli moddalar, V, S vitaminlari, A provitamini bor. Asalshirali daraxt, ayrim turlari yogʻochidan musiqa asboblari yasaladi.

Nok payvandlash yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Payvandtag yovvoyi nok yoki behi urugʻlarini oʻstirib tayyorlanadi. Nokzorlar ikki yillik koʻchatlardan barpo etiladi. Kuchli payvandtagga ulanganlari 8×6,7×6 m, pakana payvandtagga ulanganlari esa 6×4 m, 3,5×2,5 m sxemada ekiladi. Koʻpchilik nok navlari qoʻshimcha changlanishni talab etadi. Shu sababli changlovchi navlar aralash ekiladi.

Koʻchati oʻtqazilgach, 5-6-yili hosilga kiradi, 20-25-yilda toʻliq hosil beradi. Naviga, parvarish qilinishiga qarab hosildorligi 100-250 s/ga.

Kuzda yoki erta bahorda organik va mineral oʻgʻitlar bilan oʻgʻitlanadi, oʻsuv davrida oziqlantiriladi, sugʻoriladi, qator va tup oralari kultivatsiya qilinadi.

Asosiy navlari: jahon boʻyicha nokning 5 mingdan ortiq navlari bor. R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik institutida 20-asrning 50-yillaridan boshlab koʻpgina nok navlari chiqarilgan va Oʻzbekistonda 40 ga yaqin mahalliy va seleksiya navlari rayonlashtirilgan.

Sanoat bogʻdorchiligida yozgi (Vilyame, Lyubimitsa Klappa va boshqalar), kuzgi (Raʼno, Bere-Bosk, Zuhra, Sovgʻa, Lesnaya krasavitsa va boshqalar), qishki (Kulala, Dilafroʻz, Kyure, Toshkent noki, Olivye de Serr va b.) navlari ekiladi.

Zararkunandalari: nok va olma qurti, nok biti, nok kanasi va boshqalar.

Kasalliklari – kalmaraz, un-shudring, chirish va boshqalar.

 

 

Manba: Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasi.

 695 marta ko‘rilgan,  4 marta bugun ko‘rildi

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Ushbu sayt spamga qarshi kurashda Akismet’dan foydalanadi. Qoldirgan izohlaringiz qanday qayta ishlanishi bilmoqchi boʻlsangiz, shu havola orqali sahifaga oʻting.