Asal mumi haqida nimalarni bilasiz?

Mum mahsulotining 80 foizi sun’iy mumparda tayyorlash uchun ishlatiladi. Qolgan taxminan 20 % ini xalq xo‘jaligida ishlatiladi. Olinish usuliga qarab mum: arizor mumi, presslangan mum, ekstraksion va oqartirilgan turlarga bo‘linadi. Eng oliy nav – arizor mumi hisoblanadi.

Eritilmagan xom mum quyidagi navlarga bo‘linadi:

1-nav – oq sariq rangli bo‘lib, perga, asal va boshqa chet narsalar aralashmagan, kuya tushmagan va mog‘orlanmagan quruq bo‘ladi. Yorug‘likka tutib qaraganda, katakchalarning tublari ko‘rinib turadi. Bunday xom mum tarkibida 70 % atrofida sof mum bo‘ladi.

2-nav – xom mum to‘q jigarrang yoki qoramtir tusda bo‘lib, gulchangi, asal va boshqa chet narsalar aralashmagan bo‘ladi. Yorug‘likda katakchalarning tubi ko‘rinib turadi. Tarkibida 55-65 % atrofida sof mum bo‘ladi.

3-navga – qora tusdagi, yorug‘likka tutib qaraganda, katakchalarning tubi ko‘rinmagan, quruq asalsiz, mum kapalagi tushmagan mog‘orlanmagan xom mum kiradi. Tarkibida 40-55 % atrofida sof mum bo‘ladi. 3-nav talablariga to‘g‘ri kelmaydigan eritilmagan xom mum arizorda eritilmay, merva (xom mumni suvda eritib, presslab mumi olingandan keyin qolgan chiqindilar “merva” deb ataladi) qatoriga qo‘shilgani yaxshi. Suvsiz eritilsa “vitopka” deyiladi. Xom mumlarni eritish uchun har bir arizorda quyoshda, suvda va bug‘da eritadigan asboblar bo‘lishi kerak. Birinchi navli xom mumni quyosh eritgich asbobida eritish kerak.

Arizorda bu usulda olingan mum birinchi navli mum hisoblanadi.

1-navli mumni rangi oq va och sariq bo‘lib, hech qanday begona aralashmalar bo‘lmaydi. Bu mumni sindirib ko‘rganda, hamma qismi bir xil rangda bo‘ladi;

2-navli xom mumni va quyoshda eritilgan mumni chiqindisini bug‘li eritkichda eritish kerak. Bu usulda eritilgan mum to‘q sariq yoki och qo‘ng‘ir rangda bo‘lib, sindirilganida tagi to‘qroq rangda bo‘lib, cho‘kma borligi bilinib turadi;

3-navli xom mumlarni va bug‘li eritkichda qolgan chiqindilarni presslash yo‘li bilan qayta ishlaganda ko‘proq mum ajratish mumkin. Buning uchun xom mumni xaltaga solib suvda qaynatiladi, so‘nga bir-biriga oshiq-moshiq bilan ulangan ikkita taxta orasiga olib qisiladi. Xaltacha yorilib ketmasligi uchun birdaniga katta kuch bilan qismaslik kerak. Pressni asta-sekin ezib borilsa xom-ashyodagi mumning hammasi chiqib suv bilan birga ostidagi idishga tushadi.

Eng oson va qulay usul – bu mumni elakdan o‘tkazish. Yaxshi qaynatilgan xom mumni suv bilan birga to‘r orqali tindirgichga – “ostidagi idishga” o‘tkaziladi. To‘r chiqindilarni ushlab qoladi. Bir sutka ichida tindirgichdagi mum qotgan holatga kelib, suvdan ajraydi. Mumning sifatini yaxshilash uchun yomg‘ir suvi ishlatiladi. Bunda temir idishlaridan foydalanmaslik kerak.

Mumning rangi qancha oq bo‘lsa, sifati shuncha yaxshi bo‘ladi.

Tabiiy (natural) ari mumi 65°C darajada eriydi. Isitish davomida 100°C darajaga ko‘tarilsa, eritilayotgan mum to‘lqinlanadi, lekin qaynamaydi. Bu mumdagi suvning chiqish holatidir. Mumning namligi qancha oz bo‘lsa, sifati shuncha yaxshi bo‘ladi.

Xom mum tarkibida: mum, ari pillasi, gulchangi, asal qoldiqlari, ari qurtchalarining axlati kabilar – “merva”ni tashkil qiladi. “Vitopka” dan mum mervaga qaraganda ko‘proq chiqadi. Xom mum, “Vitopka” va mervalar uzoq saqlanganda ulardagi sof mumning ancha qismi nobud bo‘ladi. Bu mahsulotni asosan mum kuyasi buzadi. Shuning uchun xom mumlarni tezroq eritib, mumini olish va chiqindisini biolaboratoriyaga topshirish mumkin.

 

G‘olib Avezov tayyorladi.

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.