Asal mumi haqida nimalarni bilasiz?

Mum mahsulotining 80 foizi sunʼiy mumparda tayyorlash uchun ishlatiladi. Qolgan taxminan 20 % ini xalq xoʻjaligida ishlatiladi. Olinish usuliga qarab mum: arizor mumi, presslangan mum, ekstraksion va oqartirilgan turlarga boʻlinadi. Eng oliy nav – arizor mumi hisoblanadi.

Eritilmagan xom mum quyidagi navlarga boʻlinadi:

1-nav – oq sariq rangli boʻlib, perga, asal va boshqa chet narsalar aralashmagan, kuya tushmagan va mogʻorlanmagan quruq boʻladi. Yorugʻlikka tutib qaraganda, katakchalarning tublari koʻrinib turadi. Bunday xom mum tarkibida 70 % atrofida sof mum boʻladi.

2-nav – xom mum toʻq jigarrang yoki qoramtir tusda boʻlib, gulchangi, asal va boshqa chet narsalar aralashmagan boʻladi. Yorugʻlikda katakchalarning tubi koʻrinib turadi. Tarkibida 55-65 % atrofida sof mum boʻladi.

3-navga – qora tusdagi, yorugʻlikka tutib qaraganda, katakchalarning tubi koʻrinmagan, quruq asalsiz, mum kapalagi tushmagan mogʻorlanmagan xom mum kiradi. Tarkibida 40-55 % atrofida sof mum boʻladi. 3-nav talablariga toʻgʻri kelmaydigan eritilmagan xom mum arizorda eritilmay, merva (xom mumni suvda eritib, presslab mumi olingandan keyin qolgan chiqindilar “merva” deb ataladi) qatoriga qoʻshilgani yaxshi. Suvsiz eritilsa “vitopka” deyiladi. Xom mumlarni eritish uchun har bir arizorda quyoshda, suvda va bugʻda eritadigan asboblar boʻlishi kerak. Birinchi navli xom mumni quyosh eritgich asbobida eritish kerak.

Arizorda bu usulda olingan mum birinchi navli mum hisoblanadi.

1-navli mumni rangi oq va och sariq boʻlib, hech qanday begona aralashmalar boʻlmaydi. Bu mumni sindirib koʻrganda, hamma qismi bir xil rangda boʻladi;

2-navli xom mumni va quyoshda eritilgan mumni chiqindisini bugʻli eritkichda eritish kerak. Bu usulda eritilgan mum toʻq sariq yoki och qoʻngʻir rangda boʻlib, sindirilganida tagi toʻqroq rangda boʻlib, choʻkma borligi bilinib turadi;

3-navli xom mumlarni va bugʻli eritkichda qolgan chiqindilarni presslash yoʻli bilan qayta ishlaganda koʻproq mum ajratish mumkin. Buning uchun xom mumni xaltaga solib suvda qaynatiladi, soʻnga bir-biriga oshiq-moshiq bilan ulangan ikkita taxta orasiga olib qisiladi. Xaltacha yorilib ketmasligi uchun birdaniga katta kuch bilan qismaslik kerak. Pressni asta-sekin ezib borilsa xom-ashyodagi mumning hammasi chiqib suv bilan birga ostidagi idishga tushadi.

Eng oson va qulay usul – bu mumni elakdan oʻtkazish. Yaxshi qaynatilgan xom mumni suv bilan birga toʻr orqali tindirgichga – “ostidagi idishga” oʻtkaziladi. Toʻr chiqindilarni ushlab qoladi. Bir sutka ichida tindirgichdagi mum qotgan holatga kelib, suvdan ajraydi. Mumning sifatini yaxshilash uchun yomgʻir suvi ishlatiladi. Bunda temir idishlaridan foydalanmaslik kerak.

Mumning rangi qancha oq boʻlsa, sifati shuncha yaxshi boʻladi.

Tabiiy (natural) ari mumi 65°C darajada eriydi. Isitish davomida 100°C darajaga koʻtarilsa, eritilayotgan mum toʻlqinlanadi, lekin qaynamaydi. Bu mumdagi suvning chiqish holatidir. Mumning namligi qancha oz boʻlsa, sifati shuncha yaxshi boʻladi.

Xom mum tarkibida: mum, ari pillasi, gulchangi, asal qoldiqlari, ari qurtchalarining axlati kabilar – “merva”ni tashkil qiladi. “Vitopka” dan mum mervaga qaraganda koʻproq chiqadi. Xom mum, “Vitopka” va mervalar uzoq saqlanganda ulardagi sof mumning ancha qismi nobud boʻladi. Bu mahsulotni asosan mum kuyasi buzadi. Shuning uchun xom mumlarni tezroq eritib, mumini olish va chiqindisini biolaboratoriyaga topshirish mumkin.

 

Gʻolib Avezov tayyorladi.

 585 marta ko‘rilgan,  2 marta bugun ko‘rildi

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Ushbu sayt spamga qarshi kurashda Akismet’dan foydalanadi. Qoldirgan izohlaringiz qanday qayta ishlanishi bilmoqchi boʻlsangiz, shu havola orqali sahifaga oʻting.