Oy: Iyun 2017

Qovun qachondan boshlab ekila boshlagan?

Qovun qachondan boshlab ekila boshlagan?

Dehqonchilik
Qovun – qovoqdoshlar oilasi bodring turkumiga mansub bir yillik o‘t o‘simliklar turiga kiruvchi poliz ekini. Ayrim hollarda mustaqil turkumga ajratiladi. Yovvoyi holda Janubi-G‘arbiy Osiyo va Afrikada uchraydi.Madaniy navlarining vatani – Kichik va O‘rta Osiyo bo‘lib, 2 ming yildan beri ekiladi. Qovun Janubiy Yevropada, Osiyoning ko‘pgina qismlarida, Shimoliy Amerika (AQSH) va boshqalarda yetishtiriladi. Markaziy Osiyoda qovun ekiladigan maydoni jihatidan poliz ekinlari orasida 1-o‘rinda turadi. Qovunning madaniy kenja turlari: O‘rta Osiyo qovuni, Kichik Osiyo qovuni, Yevropa qovuni; yarim madaniy kenja turlari: ilonsimon qovun, xitoy qovuni; yovvoyi hamda itqovunlar bor. Ildizi o‘qildiz va uzunligi 1 m gacha boradi. Palagi ingichka, yotib o‘sadi. Juda ko‘plab yon shoxlar chiqarad
Nashvati – nok navimi?

Nashvati – nok navimi?

Bog‘dorchilik
Nashvati – xalq seleksiyasi yo‘li bilan yetishtirilgan nok (olmurut) navlari guruhiga kiradi. Qishki nashvati, kuzgi oq nashvati, chillaki nashvati, yozgi nashvati kabi navlar shu guruhga oid.O‘zbekistonda nashvatining murut, olmurut deb ataladigan yovvoyi turi – Korjinskiy noki tog‘ etaklari va yon bag‘irlarida, soylarda o‘sadi. Mevasi dumaloq yoki noksimon-cho‘ziq ko‘rinishga ega. O‘zbekistonda qadimdan ekib kelinadi. Madaniy nashvati navlari ko‘chatlari yovvoyi nok urug‘laridan yetishtirilgan payvandtaglarga payvand qilib yetishtiriladi. 4-6-yili hosilga kiradi. Daraxtining balandligi 8-12 m gacha boradi. Boshqa nok navlariga qaraganda erta gullaydi. Mevasi naviga qarab iyun oyi oxiridan oktabr oyining boshlarigacha bo‘lgan davrda pishadi. Mevasining og‘irligi 120-250 g (ba’zan 50
Tarvuz qachon ekiladi?

Tarvuz qachon ekiladi?

Dehqonchilik
Tarvuz urug‘ini ochiq maydonlarga ekish yurtimizning markaziy mintaqasida joylashgan viloyatlarda ertagi navlar uchun 15-aprelgacha, o‘rtagisi 20-apreldan 10-maygacha, kechkisi 15-maydan 10-iyungacha, janubiy viloyatlarda ertagi navlar 10-aprelgacha, o‘rtagisi 10-20 aprelda, kechkilari esa 10-20-iyunda ekiladi. Shimoliy mintaqalarda ertagi navlarni 20-aprelgacha, o‘rtagisini 25-apreldan 10-maygacha, kechkisini 20-30-mayda ekish eng yaxshi muddat hisoblanadi. Mo‘l hosil olish uchun ko‘proq tarvuzning ertapishar navlaridan “O‘rinboy”, “Manzur”, F1 “Chillaki”, “Krisbi”, “Krimstar” va o‘rta ertapishar “Chinni tarvuz”, “Surxon tongi” o‘rtapishar “Marmar tarvuz” navlarini ekish tavsiya etiladi. Tarvuz ekish uchun mo‘ljallangan ekin maydoniga kuzda ma’dan va organik o‘g‘itlar solib 35-40 sm
Nok necha yilda hosilga kiradi?

Nok necha yilda hosilga kiradi?

Bog‘dorchilik
Nok – ra’noguldoshlar oilasiga mansub barg to‘kuvchi daraxtlar yoki butalar turkumiga kiruvchi mevali daraxt. Yevrosiyoning mo‘tadil va subtropik mintaqalari (Sharqiy va Kichik Osiyo, Kavkaz, Janubiy Yevropa) da 60 ga yaqin turi uchraydi. O‘rta Osiyo, Rossiyaning janubi, Uzoq Sharq, Ukraina, Belorussiya, Boltiqbo‘yi, Moldaviyada 40 ga yaqin turi o‘sadi. Nok qadimiy madaniy o‘simlik. Dastlab Eron va Armanistonda madaniylashtirilgan degan taxminlar bor. Yevropa mamlakatlari, Amerikaning mo‘tadil iqlimli hududlari (ayniqsa, AQSH) da, Afrika, Avstraliya, Janubiy, Sharqiy Osiyoda ko‘p ekiladi. Dunyo bo‘yicha urug‘li mevalilar ichida (ekilgan maydoni jihatidan olmadan keyin) 2-o‘rinda turadi. Xitoy, Italiya, AQSH, Ispaniya, Turkiyada nokzorlar ko‘p. Nokning madaniy navlari oddiy nok yoki o
Past bo‘yli daraxtlarni qanday tuproqli yerlarga ekish kerak?

Past bo‘yli daraxtlarni qanday tuproqli yerlarga ekish kerak?

Bog‘dorchilik
Past bo‘yli daraxtlar uchun ekin maydoni tanlash, ko‘chatni qanday o‘tqazish va parvarishlash bir qator xususiyatlarga ega. Past bo‘yli daraxtlarning ildiz tizimi nisbatan kam rivojlangan bo‘lganligi va ekish maydoniga zich tartibda o‘tqazilishi sababli tuproqning suv-oziq rejimini ko‘proq tanlaydi. Shu sababli bog‘lar barpo qilish uchun ajratiladigan maydonlarning tuprog‘i unumdor, fizikaviy xossalari yaxshi bo‘lishi kerak. Yer tuprog‘i qumoq yoki yengil qumoq bo‘lgani ma’qul. Sekin o‘sadigan payvandtaglarga ulangan daraxtlarning ildiz tizimi yuza joylashganligi uchun sizot suvlardan kamroq zararlanadi. Dusen (olma navi) ga ulangan ko‘chatlarni sizot suvlar 1,5-1,2 metrgacha, paradizka va behiga ulangan ko‘chatlarni esa 1,5 metr chuqurda bo‘lgan yerlarga o‘tqazish mumkin. Kuchsiz sho‘r
Shaftoli ko‘chatini ekish jarayoni qanday?

Shaftoli ko‘chatini ekish jarayoni qanday?

Bog‘dorchilik
Shaftoli bog‘ yaratish mo‘ljallangan yer maydoni kuzda yoki erta bahorda mahalliy va mineral o‘g‘itlar bilan ishlanib, 40-60 sm chuqurlikda pluglanadi. Bu ishni kuzda qilgan yahshiroq. Shaftoli ko‘chati bog‘larda asosan 5x4,5x5,6x3 metr oraliqda, chuqurligi va diametri 40-50 sm hajmdagi chuqurlar kovlanib ekiladi. Tomorqalarda yer maydonidan ko‘proq foydalanish maqsadida ko‘chatlar orasini nisbatan zichroq 3,5x3,5, 3,5x4, yoki 3x4 sxemalarda ham ekiladi. Shaftoli bog‘lari asosan shaxmat usulida barpo qilinadi. Chunki shaftoliga kosasimon shakil berilgani uchun daraxt shoxlari hamma tomonga bir hilda tarqaladi va shaxmat usulida ekilgan bog‘larda daraxtlar bir-biriga zarar yetkazmaydi. Ko‘chatlarni yer sathidan bir xil balandlikda, payvandlangan joyini tuproq ko‘mib qo‘ymaydigan qilib
Olma daraxti past bo‘yli bo‘lishi uchun nima qilish kerak?

Olma daraxti past bo‘yli bo‘lishi uchun nima qilish kerak?

Bog‘dorchilik
Mamlakatimizda olma daraxti uchun sekin o‘sadigan payvandtag sifatida past bo‘yli olmaning ayrim turlaridan foydalaniladi. Bular dusen, paradizka (jannat olmasi) lardir.Dusen naviga payvandlangan olma daraxtlari yarim pakana bo‘yli, paradizka naviga payvand qilingan navlar esa pakana bo‘lib o‘sadi. Ularning bir qator morfologik belgilari va biologik xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladigan bir nechta xillari bor. Past bo‘yli va o‘rtacha bo‘yli payvandtaglarning kelib chiqishi haqida turli fikrlar aytib o‘tilgan. Shubhasiz ularning ko‘pi Kavkazorti va O‘rta Osiyoda yovvoyi holda o‘sadigan past bo‘yli olma navlariga taalluqlidir. Dusen navi buta shaklida, past bo‘yli bo‘lib, balandligi 4-5 metr keladi. Ildiz bachkilari chiqarmaydi, lekin ildiz bo‘g‘zidan ildiz yoki novdalar chiqa
Kemiruvchi zararkunandalarga qarshi qo‘llanuvchi vosita

Kemiruvchi zararkunandalarga qarshi qo‘llanuvchi vosita

Foydali ma’lumotlar
PROTEKT insektitsid (emamektinbenzoat 5%) – kemiruvchi zararkunandalarga qarshi qo‘llaniladigan samarali insektitsid hisoblanadi. PROTEKT insektitsidining qo‘llanilishi: PROTEKT g‘o‘za, pomidor, bog‘, tok va sabzavot ekinlariga zarar keltiruvchi qurtlarga, jumladan g‘o‘za tunlami, olma qurti, g‘ilofli kuya kabi zararkunandalarga qarshi yuqori samara beruvchi insektitsiddir. PROTEKT insektitsid yuqori haroratlarda qo‘llanilganda ham samarali ta’sir etadi ya’ni o‘zining hususiyatini yo‘qotmaydi va 15 kungacha ta’sir kuchini saqlab qoladi. PROTEKT insektitsidning sarf me’yori g‘o‘za tunlami uchun 0.5 kg/ga miqdorida o‘simlikning o‘suv davrida qo‘llaniladi. Olma qurti va g‘ilofli kuya uchun sarf meyori 0.45-0.5 kg/ga miqdorda o‘suv davri davomida qo‘llaniladi. Sabzavot ekinlarig
Ukrop necha yillik o‘simlik hisoblanadi?

Ukrop necha yillik o‘simlik hisoblanadi?

Dehqonchilik
Ukrop (shivit) - soyabongullilar oilasiga mansub bir yillik, ba’zan ikki yillik o‘tsimon o‘simlik; sabzavot ekini. Osiyo va Afrikada 4 turi o‘sadi. Bir yillik Xushbo‘y ukrop turi Yevrosiyo, Amerika va Afrikada, O‘rta Osiyoda keng tarqalgan. O‘zbekistonda ukrop qadimiy ekin hisoblanadi. Ildizi o‘q ildiz, yer ustki qismi o‘rtacha shoxlangan, balandligi 18-36 sm, 6-12 ta tik turuvchi sochma barglardan iborat. Guli soyabon, ikki jinsli. Urugi mayda, och va to‘q jigarrang. Ukrop sovuqqa chidamli, yorug‘sevar, shu bilan birga, dastlabki rivojlanish paytida namlikka ayniqsa talabchan. Barglari tarkibida S, V,, V2, RR, R vitaminlari, karotin, folat kislota, temir, kaliy, kaltsiy, fosfor tuzlari, efir moylari mavjud. Ukrop kundalik oziq-ovqat iste’molida, bodring, pomidor va boshqa sabzavotla
Beda haqida bilasizmi?

Beda haqida bilasizmi?

Dehqonchilik
Beda – dukkakdoshlarga mansub bir va ko‘p yillik o‘tsimon o‘simlik, asosiy yem-xashak ekini. 100 ga yaqin turi bor. O‘rta Osiyoda ko‘k beda turi eng ko‘p tarqalgan. O‘rta Osiyoda 5-7 ming yil avvaldan ekib kelingan.Vatani Eron, taxminan 2-2,5 ming yil ilgari Yunoniston, Qadimgi Rim va Shimoliy Afrikaga olib kelingan. Keyinchalik beda madaniy ekin sifatida Yevropa, Shimoliy va Janubiy Amerika, Avstraliyaga tarqalgan. O‘rta Osiyoda va Zakavkazyeda beda asosiy almashlab ekish ekini hisoblanadi. Botanik ta’rifi. Poyasi sershox, bo‘yi 70-150 sm, tup hosil qiladi. Barglari uch bargli, murakkab, barg bandi asosida unchalik yirik bo‘lmagan yon bargchalari bor, rangi och yashildan to‘q yashilgacha. Barg plastinkasi ellipssimon, nashtarsimon yoki deyarli dumaloq. To‘pguli 12-16 tagacha guldan