Oy: May 2017

Eng erta pishadigan danakli meva

Eng erta pishadigan danakli meva

Bog‘dorchilik
Gilos – ra’noguldoshlar (atirgullilar oilasi) ga mansub danakli meva daraxti. Yovvoyi holda O‘rta va Janubiy Yevropa, Eron, Kavkaz, Ukraina, Moldovada uchraydi. Yevropa mamlakatlari, Turkiya, Eron, Afg‘oniston, Xitoy, Yaponiya, Ukrainaning janubida, Kavkaz, Boltiqbo‘yi va O‘rta Osiyoda ekiladi. Gilos daraxtining bo‘yi 10-15 m (ba’zan 30 m gacha boradi), shoxlari qalin, yoyilib o‘sadi. Bargi cho‘ziq-tuxumsimon, to‘q yashil. Guli oq, ikki jinsli, gulbandi uzun. Mevasining shakli dumaloq, yuraksimon, eti shirali, sirti tekis. Eng ertagi danakli meva. Tarkibida 7-15% qand, 0,36-1,1% kislota, vitaminlar, 0,2% oshlovchi va 0,7% gacha pektin moddasi bor. Yangiligida iste’mol qilinadi, kompot, murabbo, tayyorlanadi. Gilos asal beradigan o‘simliklar qatoriga kiradi. Danagi mag‘zida 30% gacha parfy
Loviya qachon ekiladi?

Loviya qachon ekiladi?

Dehqonchilik
Loviya – dukkaklilar oilasiga mansub bir yillik va ko‘p yillik o‘simliklar, lianalar, chala butalar turkumiga kiruvchi dukkakli don ekini. Tropik va subtropiklarda, asosan, Amerikada 200 dan ortiq turi uchraydi. Vatani – Markaziy va Janubiy Amerika. Jahon dehqonchiligida loviyaning oddiy loviya turi eng ko‘p tapqalgan. Shuningdek, ko‘pgulli loviya, lima loviyasi, ingichka bargli loviya, osiyo loviyasi, adzuki loviya, guruchsimon loviya va boshqa turlari ham ekiladi. Yer yuzida loviya ekiladigan maydonlar 22 mln. ga (1999). Hindiston, Braziliya, Xitoyda katta maydonlarda yetishtiriladi. O‘zbekistonda qadimdan oddiy loviya ekiladi. Ildizi – o‘q ildiz, yaxshi rivojlanadi, tuproqqa 1,5-2 m chuqurlikkacha kirib boradi. Ildizida tuganaklar rivojlanadi. Poyasi o‘tsimon, shoxlanadi, ayrim turlar
Mevali daraxtlarga shakl berishdan maqsad nima?

Mevali daraxtlarga shakl berishdan maqsad nima?

Bog‘dorchilik
Mevali daraxtlarga shakl berish va butashdan ko‘zlangan asosiy maqsad – daraxtlardan sifatli va mo‘l hosil olish, daraxtning hosil berish hamda hosilga kirish davrini uzaytirish, bog‘larni tartibga solish, chiroyli manzara hosil qilish, hosilni yig‘ib olishga qulaylik yaratish, bog‘ maydonlariga ko‘proq daraxt joylashtirish, bog‘ ishlarini mexanizatsiyalash va texnika vositalaridan foydalanishga sharoit yaratish va boshqalardir. Shakl berishning ham bir necha usullari mavjud bo‘lib, ulardan daraxtlarning naviga qarab turlicha usulda foydalaniladi. Ayniqsa kam shox-shabbali va yassi shakillardan foydalanilganda yuqori hosil olish mumkin. Bu usulda asosiy shoxlar kam bo‘lib, lekin o‘suvchi shoxlar ko‘p bo‘ladi. Meva daraxtlarini tizimli kesish orqali ulardan olinadigan hosilni 2-3 barobarg
Bog‘ yaratishda nimalarga e’tibor berish kerak?

Bog‘ yaratishda nimalarga e’tibor berish kerak?

Foydali ma’lumotlar
Meva bog‘ining hosildorligi, uzoq yashashi va serdaromad bo‘lishi uning qanchalik to‘g‘ri barpo qilinganligiga hamda qarovga bog‘liq. Meva daraxtlari asosan ko‘p yillik bo‘lganligi uchun bog‘ barpo qilishda yo‘l qo‘yilgan xato u hosilga kirgandan so‘ng sezilishi va bu xatoni tuzatish qiyin kechishi yoki umuman tuzatib bo‘lmasligi mumkin. Katta yoshdagi daraxtlarni ko‘chirib o‘tkazish qiyin bo‘ladi yoki butunlay kesib tashlab boshqatdan ekish kerak bo‘lib qoladi. Shuning uchun bog‘ tashkil qilishdan oldin o‘sha yerning tuproq tarkibi, shart-sharoiti, iqlimi o‘rganilib, qaysi meva turlari mos kelishi, qaysi mevalardan mo‘l hosil olish mumkinligi o‘rganib chiqiladi. Bog‘ barpo qilinadigan joy noto‘g‘ri tanlanganda bog‘ erta qariydi, daraxtlar tez izdan chiqadi, ularning hosil berish davri q
Unumdor tuproq qanday bo‘ladi?

Unumdor tuproq qanday bo‘ladi?

Bog‘dorchilik
Tuproq qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishning eng asosiy vositasi hisoblanadi. Tuproqning tarkibi, tuzilishi va xossalarini bilmasdan turib, undan samarali foydalanib bo‘lmaydi. Tuproq haqida ma’lumotga ega bo‘linsagina uning unumdorligini yanada oshirish yoki unumdorligini saqlab qolish mumkin bo‘ladi. Tuproqning rangi tuproq hosil qiluvchi ona jinsning dastlabki rangi hamda tuproq hosil bo‘lish jarayoniga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun ham respublikamizning turli hududlarida tuproq rangi turlicha. Masalan: bo‘z tuproq, qora tuproq, qizil tuproq va boshqalar. Tuproqning rangi qanchalik qora bo‘lsa uning tarkibida organik moddalar va chirindi miqdori shuncha ko‘p miqdorda bo‘ladi. Shu sababdan tuproqning haydaladigan va ishlov berriladigan qismi quyi qismiga qaraganda to
Yaxob berish qanday jarayon?

Yaxob berish qanday jarayon?

Bog‘dorchilik
Yaxob berish – ekin maydonida nam zaxirasini hosil qilish va ekinning unib chiqishi va normal rivojlanishi uchun sharoit yaratish maqsadida haydalma yerlarni va bog‘larni qishda, erta bahorda, hamda yoz va kuzda hosillar yig‘ib olingandan keying sug‘orish jarayonidir. Qishki va bahorgi yaxob berish yog‘in miqdori yetarli bo‘lmagan (yiliga 250 mm dan kam) hududlarda ko‘proq qo‘llaniladi. Yaxob grunt suvlari 3 m dan chuqur joylashgan avtomorf tuproqlarda yaxshiroq samara beradi. Turli darajada sho‘rlangan gidromorf tuproqlarda yaxob sho‘r yuvish vazifasini bajaradi. Yengil va qatlami yupqaroq tuproqlarda yaxob ekish oldidan o‘tkaziladi. Ya’ni yerni ekishga tayyorlashdan oldin sug‘oriladi. Yaxob tekis yerlarda marza olinib, nishabli yerlarda aylanma yoki dandana ariq solib beriladi. Yax
Daraxtlarni zararkunanda hashorotlardan asrashning oddiy usuli

Daraxtlarni zararkunanda hashorotlardan asrashning oddiy usuli

Bog‘dorchilik
Daraxtlarni zararkunanda xashorotlardan asrash uchun qo‘llash mumkin bo‘lgan usullardan biri unga tutqich belbog‘ bog‘lashdir. Buning uchun poxol, qop mato yoki qo‘yning yungidan foydalanish mumkin. Bu jarayonda tutqich belbog‘ni daraxtning yerdan 20-30 sm yuqori tanasiga bog‘lanadi. Tutqich belbog‘ni kuzda sovuq tushishni boshlagan paytda bog‘lanadi va erta bahorda hashorotlar uyg‘onishidan avvalroq yechib olib yoqib yuboriladi. Chunki bu belbog‘ kuzda zararkunanda hashorotlar uchun yaxshigina qishlash joyi hisoblanadi va juda ko‘p zararkunandalar yig‘iladi. Lekin erta bahorda ularni yig‘ib yoqib yuborishni esdan chiqarmaslik kerak, aks holda bu ish zararga ishlaydi, ya’ni zararkunanda qurt-qumursqalarning qishlashi uchun qulay sharoit yaratilgan bo‘ladi. Tutqich belbog‘dan quydagic
O‘simliklarni bargi orqali oziqlantirish mumkinmi?

O‘simliklarni bargi orqali oziqlantirish mumkinmi?

Bog‘dorchilik
Barg o‘simlikni o‘sib-rivojlanish jarayonida muhim o‘rin tutuvchi fotosintez asosida organik moddalar hosil qiluvchi, suvni bug‘latuvchi va nafas olish jarayonini ta’minlovchi vegetativ organi hisoblanadi. Shuning uchun o‘simliklarni bargi orqali ham oziqlantirish mumkin. O‘simliklarni bargi orqali oziqlantirish tuproqqa mikroo‘g‘itlar berilgandagiga va urug‘likni ekish oldidan ekishdagiga nisbatan kam samara beradi, lekin turli rivojlanish fazalarida o‘simlikka ta’sir ko‘rsatishi mumkin. O‘simliklarni bargi orqali oziqlantirishda urug‘larni ekish oldidan namlashdagi konsentratsiya miqdoridagi eritma va yer ustki purkagichlardan foydalaniladi. Ekinlarni bu xildagi oziqlantirishning eng muvofiq muddati o‘simlikni gullay boshlash davri, kartoshka uchun esa shonalash fazalari hisoblanad
Bog‘larni sug‘orish usullari haqida bilasizmi?

Bog‘larni sug‘orish usullari haqida bilasizmi?

Bog‘dorchilik
Dala maydonlarini sug‘orishni to‘g‘ri tashkil qilish – ekin maydonini to‘g‘ri tanlash, to‘g‘ri ishlov berish, o‘g‘itlash kabi ishlardan ham muhimroq sanaladi. Bog‘larni sug‘orishda O‘zbekistonda asosan 4 usul qo‘llaniladi. Bular: qatorlab (jildiratib) sug‘orish, hovuzcha shaklida sug‘orish, pol olib sug‘orish hamda yoppasiga sug‘orishdir. Sug‘orishda daraxtlarning suvga bo‘lgan talabini aniqlash va qaysi usulda sug‘orish yaxshi samara berishini o‘rganib chiqish kerak. “Pol olib sug‘orish” da 6-12 soat davomida daraxtdan 1-3 m naridan 30 sm chuqurlikda yerni xaydab suv qo‘yiladi. Pol olib sug‘orish faqatgina tekis maydonlar uchun mos kelib, sho‘r yuvishda qo‘llaniladi. Keyingi usul – “Hovuzcha shaklida sug‘orish”. Bunda daraxt atrofini aylantirib hovuzcha olinadi va bir oz kovlab ula
Mikroo‘g‘it nima va u qanday qo‘llaniladi?

Mikroo‘g‘it nima va u qanday qo‘llaniladi?

Bog‘dorchilik
Mikroo‘g‘itlar – tarkibida o‘simliklar uchun zarur mikroelementlar (bor, mis, kobalt, rux, molibden, marganets va boshqalar) bo‘lgan o‘g‘itlar. Mikroo‘g‘itlar asosiy o‘g‘itlar (azotli, fosforli va kaliyli) bilan birga o‘simliklarning sog‘lom o‘sishi va hosildorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Tuproqda o‘simliklar o‘zlashtira oladigan mikroelementlar yetishmagan hollarda qo‘llaniladi. Bulardan tashqari, tarkibida bir necha mikroelementi bo‘lgan polimikroo‘g‘itlar ham ishlatiladi. Bor, marganets, rux qo‘shilgan superfosfatlar, nitrofoskalar, molibden va bor qo‘shilgan fosforkaliyli o‘g‘itlar, mis, rux va boshqa mikroelementlar qo‘shilgan har xil aralash o‘g‘itlar makro va mikroelementlarning eng samarali aralashmasi hisoblanadi. Mikroo‘g‘itlar sug‘oriladigan zonalarda ekinlarga